Cách phân biệt lụa tơ tằm thật và lụa pha: 7 phép thử đơn giản tại nhà

Chữ “lụa” ở Việt Nam được dùng rất rộng. Người bán vải gọi lụa cho tơ tằm nguyên chất, cho vải pha tơ với sợi bông, cho satin polyester, thậm chí cho cả những loại vải rayon rủ mềm. Nhưng khi bạn trả tiền cho một chiếc áo dài hay một chiếc khăn tơ tằm, thứ bạn cần biết là sợi bên trong có thực sự đến từ con tằm hay không.

Tin tốt là lụa tơ tằm có những đặc tính mà sợi tổng hợp rất khó giả được trọn vẹn. Bảy phép thử dưới đây đều làm được tại nhà, với những thứ có sẵn: bàn tay, ánh đèn, một cốc nước và một que diêm. Không phép thử nào đúng tuyệt đối khi đứng riêng, nhưng khi ba bốn phép cùng cho một kết quả, bạn có thể khá yên tâm với nhận định của mình.

Trước khi thử: hiểu lụa thật khác lụa pha ở đâu

Tơ tằm là sợi protein, cấu tạo chủ yếu từ fibroin, được con tằm nhả ra khi làm kén. Một chiếc kén có thể cho một sợi tơ liền dài từ khoảng tám trăm mét đến hơn một nghìn mét. Mặt cắt của sợi tơ có hình gần tam giác, nên khi ánh sáng chiếu vào, nó phản xạ theo nhiều góc và tạo ra ánh lấp lánh mềm, đổi sắc khi nghiêng tấm vải.

Polyester, nylon hay các loại satin nhân tạo là sợi dẻo nóng chảy, được ép qua khuôn nên bề mặt đồng đều, trơn láng và phản chiếu ánh sáng theo kiểu gương. Rayon (viscose) thì làm từ cellulose tái sinh, mềm và rủ nhưng yếu khi ướt. Còn “lụa pha” thường là tơ tằm dệt cùng sợi bông, sợi rayon hoặc polyester để hạ giá thành hay tăng độ bền. Vải pha không có gì xấu, miễn là người bán nói rõ tỉ lệ và giá tương xứng.

Phép thử 1: Cảm nhận bằng tay và nhiệt độ

Hãy nắm một góc vải trong lòng bàn tay chừng mười giây. Lụa tơ tằm ban đầu hơi mát, sau đó ấm dần lên theo thân nhiệt, cảm giác gần như hòa vào da. Vải polyester thường giữ cảm giác mát lạnh, trơn tuột và có phần “nhựa”, lòng bàn tay dễ đổ mồ hôi vì sợi tổng hợp không hút ẩm.

Miết nhẹ hai lớp vải vào nhau: lụa dệt chặt thường phát ra tiếng sột soạt khẽ mà người trong nghề gọi là “tiếng lụa”.

Phép thử 2: Soi ánh sáng và quan sát độ bóng

Đưa tấm vải ra gần cửa sổ hoặc dưới đèn, rồi nghiêng chậm. Lụa tơ tằm có ánh bóng như ngọc trai: sâu, mềm, và màu sắc dường như chuyển nhẹ theo góc nhìn. Chỗ tối và chỗ sáng chuyển tiếp dịu, không có vệt trắng gắt.

Satin polyester thì bóng đều khắp mặt vải, ánh sáng trắng và phẳng như phủ một lớp nhựa. Khi nghiêng, màu gần như không đổi. Nếu tấm vải bóng “quá hoàn hảo” và rẻ bất ngờ, đó là dấu hiệu đầu tiên để nghi ngờ.

Phép thử 3: Vò nhàu rồi thả ra

Nắm chặt một góc vải trong bàn tay khoảng năm giây rồi thả ra. Lụa tơ tằm sẽ có nếp nhàu, nhưng các nếp này mềm và tự giãn ra phần nào sau vài phút, nhất là với lụa có độ dày từ 16 momme trở lên. Polyester thường bật lại gần như ngay lập tức, gần như không để lại dấu vết, vì sợi tổng hợp có độ đàn hồi rất cao.

Lụa mỏng như chiffon hay habotai 8 momme vẫn nhàu rõ, điều đó không có nghĩa là hàng kém. Một tấm vải hoàn toàn không nhàu sau khi vò mạnh mới là điều đáng ngờ.

Phép thử 4: Đốt một sợi tơ

Đây là phép thử đáng tin nhất mà bạn có thể làm tại nhà. Hãy rút một vài sợi từ đường may bên trong hoặc từ mép vải thừa, đừng cắt vào thân sản phẩm. Đặt sợi trên một chiếc đĩa sứ, tránh xa vật dễ cháy, rồi châm lửa bằng que diêm.

• Tơ tằm thật: cháy chậm, lửa nhỏ, thường tự tắt khi rút nguồn lửa ra. Mùi khét giống tóc hoặc lông vũ cháy, vì cùng là protein. Tàn còn lại là một nhúm tro đen, giòn, bóp nhẹ là vỡ vụn thành bột.
• Polyester, nylon: co lại và chảy nhão khi gặp lửa, có thể nhỏ giọt, khói đen, mùi nhựa hóa chất. Để nguội, phần tàn thành một hạt cứng, bóp không vỡ.
• Rayon, bông: cháy nhanh, lửa sáng, mùi giấy cháy, tro xám mịn và nhẹ.

Với vải pha, kết quả thường lẫn lộn: vừa mùi tóc cháy, vừa có hạt nhựa trong tàn. Hãy thử riêng sợi dọc và sợi ngang.

Chỉ đốt vài sợi rút ra, làm trong không gian thoáng, có sẵn cốc nước bên cạnh. Không bao giờ đốt trực tiếp vào mép áo hay khăn đang dùng.

Phép thử 5: Nhỏ nước và quan sát độ thấm

Nhỏ một giọt nước lên mặt vải phẳng. Lụa tơ tằm không qua xử lý chống thấm sẽ hút nước tương đối nhanh, giọt nước loang ra và để lại một vệt sẫm màu.

Trên vải polyester, giọt nước thường đọng thành hạt tròn một lúc lâu mới thấm hoặc lăn đi. Nên thử ở mặt trái vì nước có thể để lại vết loang.

Phép thử 6: Xem biên vải, mặt dệt và đường cắt

Lật mặt trái sản phẩm, nhìn kỹ đường biên và các mép cắt. Lụa tơ tằm dệt thủ công hoặc bán thủ công thường có những chỗ sợi không đều tuyệt đối: một đoạn hơi dày, một nốt tơ nhỏ, đặc biệt ở lụa tơ đũi hay lụa tơ sống. Những “khuyết điểm” này chính là dấu vết của sợi tự nhiên, không phải lỗi dệt.

Mép cắt của lụa thật khi sờ sẽ tưa ra thành những sợi rất mảnh và mềm. Vải tổng hợp nếu được cắt bằng nhiệt sẽ có mép hơi cứng, như bị hàn lại.

Phép thử 7: Đọc nhãn, hỏi nguồn gốc và so giá

Phép thử cuối không cần dụng cụ, chỉ cần một chút kiên nhẫn. Nhãn sản phẩm lụa đáng tin thường ghi rõ thành phần, ví dụ “100% tơ tằm” hoặc “100% silk”, kèm hướng dẫn giặt. Nếu nhãn chỉ ghi chung chung là “lụa cao cấp”, “silk touch” hay “satin”, bạn nên hỏi thêm. “Silk touch” nghĩa là cảm giác giống lụa, không phải lụa.

Hãy hỏi người bán về độ dày tính bằng momme, loại dệt (lụa trơn, lụa satin tơ tằm, lụa tơ đũi, lụa tơ sống), và vùng dệt. Một người bán am hiểu sẽ trả lời được những câu này. Lụa tơ tằm cần rất nhiều kén cho mỗi mét vải, nên giá không thể rẻ ngang polyester.

Momme là gì và vì sao nên quan tâm

Momme là đơn vị truyền thống đo khối lượng vải lụa, cho biết lụa dày hay mỏng. Khăn lụa mỏng thường dùng lụa khoảng 8 đến 12 momme. Áo sơ mi, váy thường dùng từ 16 đến 19 momme. Chăn ga, gối lụa cao cấp hay áo dài cần độ đứng dáng thường từ 19 đến 25 momme, có loại cao hơn. Momme càng cao, vải càng dày, bền và giá càng cao.

Kết hợp các phép thử như thế nào cho chính xác

Không nên kết luận chỉ từ một phép thử. Cảm giác tay có thể bị đánh lừa bởi rayon cao cấp, còn lụa tơ đũi gần như không bóng nhưng vẫn là tơ tằm thật.

Cách làm hợp lý là đi từ nhẹ đến kỹ. Khi mua tại cửa hàng, bạn dùng các phép thử cảm nhận bằng tay, soi ánh sáng, vò nhàu và xem biên vải. Còn phân vân thì xin vài sợi tơ thừa để thử đốt; cửa hàng tự tin vào sản phẩm thường sẵn lòng.

Tại Laviera, mỗi sản phẩm đều ghi rõ thành phần sợi, độ dày momme và nơi dệt.

Khi lụa pha là lựa chọn hợp lý

Biết phân biệt không có nghĩa là lúc nào cũng phải chọn tơ tằm nguyên chất. Tơ tằm pha bông ít nhàu hơn, hợp với áo mặc thường ngày; một chiếc khăn lụa pha giá mềm vẫn là món quà nhỏ dễ thương. Điều quan trọng là bạn biết mình đang mua gì và trả giá tương xứng. Lụa thật hay lụa pha đều có chỗ đứng riêng; thứ duy nhất không nên có chỗ là việc gọi một loại vải bằng tên của loại khác.